Kompleksowa diagnostyka spektrum autyzmu

Diagnostykę spektrum autyzmu prowadzą diagności, którzy od wielu lat specjalizują się w pracy z osobami w spektrum autyzmu. Posiadają szeroką wiedzę na temat neuroróżnorodności, specyfiki funkcjonowania osób autystycznych oraz różnorodnych obrazów klinicznych, w jakich może manifestować się spektrum autyzmu. Do procesu diagnostycznego podchodzimy indywidualnie, uwzględniając zarówno aktualne funkcjonowanie osoby badanej, jak i jej rozwój oraz doświadczenia na wcześniejszych etapach życia. Nasza diagnostyka ma charakter wielowymiarowy i pogłębiony. Nie opieramy rozpoznania wyłącznie na jednym narzędziu diagnostycznym. Szczególną wagę przywiązujemy do dokładnego wywiadu, obserwacji klinicznej, analizy funkcjonowania w różnych obszarach życia oraz diagnostyki różnicowej.

Pogłębiony wywiad diagnostyczny

Pierwszym i jednym z najważniejszych elementów procesu jest pogłębiony wywiad diagnostyczny. Obejmuje on między innymi historię rozwoju, funkcjonowanie społeczne i emocjonalne, sposób komunikowania się, relacje interpersonalne, funkcjonowanie sensoryczne, zainteresowania i aktywności, sposób reagowania na zmiany, codzienne funkcjonowanie oraz strategie stosowane przez osobę badaną w sytuacjach społecznych.

W przypadku osób dorosłych szczególną uwagę zwracamy również na funkcjonowanie w dzieciństwie i okresie dorastania. Jest to istotne, ponieważ cechy charakterystyczne dla spektrum autyzmu mają swoje źródło w neurorozwojowym charakterze tego zaburzenia, choć ich sposób manifestowania się może zmieniać się wraz z wiekiem i wymaganiami środowiska.

ADOS-2 przeprowadzany przez dwóch specjalistów

W ramach diagnostyki wykorzystujemy ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule – Second Edition) – standaryzowane narzędzie służące do obserwacji zachowania i oceny obszarów związanych z funkcjonowaniem charakterystycznym dla spektrum autyzmu.

Badanie ADOS-2 jest prowadzone przez dwóch specjalistów: doświadczonego psychologa oraz doświadczoną neurologopedę. Takie podejście pozwala spojrzeć na funkcjonowanie osoby badanej z dwóch uzupełniających się perspektyw – psychologicznej oraz dotyczącej komunikacji, języka i pragmatyki komunikacyjnej.

Istotnym elementem jest nie tylko sam wynik narzędzia, lecz przede wszystkim jego interpretacja w kontekście całego obrazu funkcjonowania osoby badanej. Wynik ADOS-2 nie stanowi samodzielnej podstawy do postawienia diagnozy – jest jednym z elementów kompleksowego procesu diagnostycznego.

Wspólna analiza i omówienie wyników

Po zakończeniu poszczególnych etapów diagnostyki specjaliści wspólnie analizują zgromadzone informacje, wyniki badania oraz obserwacje kliniczne.

Dokonujemy integracji danych pochodzących z wywiadu, obserwacji, ADOS-2 oraz innych wykorzystanych metod diagnostycznych. Pozwala to stworzyć możliwie pełny obraz funkcjonowania osoby badanej i ocenić, czy obserwowane trudności są spójne z kryteriami diagnostycznymi spektrum autyzmu.

Szczególne znaczenie diagnostyki różnicowej

Bardzo ważnym elementem naszej pracy jest diagnostyka różnicowa. Podobne trudności w zakresie relacji społecznych, komunikacji, regulacji emocji czy funkcjonowania interpersonalnego mogą występować również w innych zaburzeniach i nie zawsze oznaczają spektrum autyzmu.

Szczególnie istotne jest różnicowanie spektrum autyzmu m.in. z:

• osobowością schizoidalną,

• osobowością schizotypową,

• osobowością unikającą,

• zaburzeniem osobowości borderline,

• ADHD,

• zaburzeniami lękowymi, w tym lękiem społecznym,

• zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD),

• zaburzeniami depresyjnymi,

• zaburzeniami związanymi z traumą i przewlekłym stresem,

• zaburzeniami komunikacji społecznej (pragmatycznej),

• niepełnosprawnością intelektualną,

• innymi zaburzeniami neurorozwojowymi.

W diagnostyce różnicowej bierzemy pod uwagę nie tylko podobieństwo pojedynczych objawów, ale przede wszystkim ich rozwój w czasie, wzajemne powiązania, nasilenie, kontekst występowania oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Opinia psychologiczna i neurologopedyczna

Po zakończeniu procesu przygotowywane są opinia psychologiczna oraz opinia neurologopedyczna, które przedstawiają najważniejsze ustalenia diagnostyczne oraz charakterystykę funkcjonowania osoby badanej.

Dokumentacja uwzględnia wyniki przeprowadzonych badań, obserwacje specjalistów oraz wnioski wynikające z całościowej analizy diagnostycznej. W przypadku potwierdzenia spektrum autyzmu opisujemy również indywidualny profil funkcjonowania, a nie wyłącznie samo rozpoznanie.

Plan dalszego postępowania terapeutycznego

Diagnoza nie jest dla nas jedynie nazwaniem trudności. Jej ważnym celem jest również określenie, jakiego rodzaju wsparcie może być najbardziej adekwatne do indywidualnych potrzeb danej osoby.

Na podstawie wyników diagnostycznych przedstawiamy możliwe kierunki dalszego postępowania, które mogą obejmować m.in. wsparcie psychologiczne, psychoterapię, terapię neurologopedyczną, pracę nad komunikacją i kompetencjami społecznymi, strategie wspierające regulację emocji i przeciążenia, psychoedukację oraz inne formy pomocy dobrane do indywidualnych potrzeb.

Plan terapeutyczny jest tworzony indywidualnie – z uwzględnieniem mocnych stron, trudności, celów oraz sytuacji życiowej osoby diagnozowanej.

Rediagnoza i weryfikacja wcześniejszych rozpoznań

Prowadzimy również rediagnozy, czyli kompleksową weryfikację wcześniejszych diagnoz.

Jest to szczególnie istotne w sytuacjach, gdy wcześniejsze rozpoznanie zostało postawione wiele lat temu, na podstawie ograniczonej ilości informacji, przy użyciu innych standardów diagnostycznych lub gdy obecny obraz funkcjonowania osoby znacząco różni się od wcześniejszego opisu.

W ramach rediagnozy ponownie analizujemy historię rozwoju, aktualne funkcjonowanie, wcześniejszą dokumentację oraz przeprowadzamy odpowiednio dobrany proces diagnostyczny. Celem jest uzyskanie możliwie aktualnego i rzetelnego obrazu funkcjonowania osoby badanej.

Diagnostyka poddawana superwizji

Nasza praca diagnostyczna jest poddawana superwizji, co stanowi dodatkowy element dbałości o jakość i rzetelność procesu diagnostycznego.

Superwizja pozwala na konsultowanie złożonych przypadków, analizę wątpliwości diagnostycznych oraz spojrzenie na proces z dodatkowej, niezależnej perspektywy specjalistycznej.

Diagnoza jako proces, nie pojedyncze badanie

Spektrum autyzmu może mieć bardzo różnorodny obraz kliniczny. Dlatego rzetelna diagnoza wymaga czegoś więcej niż przeprowadzenia pojedynczego testu.

Łączymy pogłębiony wywiad, obserwację kliniczną, ADOS-2, perspektywę psychologiczną i neurologopedyczną, diagnostykę różnicową oraz wspólną analizę wyników.

Dzięki temu diagnoza ma służyć nie tylko odpowiedzi na pytanie, czy kryteria spektrum autyzmu są spełnione, ale również lepszemu zrozumieniu indywidualnego sposobu funkcjonowania osoby oraz zaplanowaniu adekwatnych form dalszego wsparcia.